Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học góp phần nâng cao chất lượng  các mô hình học tập, xây dựng mô hình “Công dân học tập Phú Thọ”

Nguyễn Thị Hà

Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao chất lượng các mô hình học tập, xây dựng mô hình “Công dân học tập Phú Thọ” là vấn đề mà đại biểu Nguyễn Thị Kim Hải, Ủy viên BTV TW Hội, Cụm trưởng Cụm thi đua các tỉnh Tây Bắc, Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ đưa ra tham luận tại Đại hội đại biểu Hội khuyến học toàn quốc lần thứ VI, nhiệm kỳ 2021 - 2026.

123-1638329164.jpg

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Hải, Ủy viên BTV TW Hội, Cụm trưởng Cụm thi đua các tỉnh Tây Bắc, Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ đọc tham luận tại đại hội.

Nghiên cứu khoa học, phát huy vai trò tư vấn, phản biện, giám định xã hội là một trong những chức năng, nhiệm vụ quan trọng của Hội Khuyến học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập và nâng cao uy tín, vị thế của tổ chức Hội góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực. Triển khai thực hiện Quyết định 89/QĐ-TTg và Quyết định 281/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2011-2020” và “Đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng đến năm 2020” là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác hội. Một trong những giải pháp, cách làm sáng tạo, hiệu quả cao của Khuyến học Phú Thọ để Quyết định 89 và 281 của Thủ tướng Chính phủ được thực hiện có hiệu quả, đi vào cuộc sống là Hội đã tập trung vào nghiên cứu, áp dụng một số đề tài khoa học liên quan đến nhiệm vụ xây dựng xã hội học tập (XHHT), học tập suốt đời (HTSĐ) và đổi mới hoạt động hội, nâng cao chất lượng hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng (TTHTCĐ).... 

Trong những năm vừa qua Hội Khuyến học Phú Thọ đã bảo vệ thành công, mang tính thuyết phục cao 03 đề tài khoa học, 01 chuyên đề cấp tỉnh, 04 đề tài cấp cơ sở về xây dựng các mô hình: Trung tâm học tập cộng đồng; xây dựng xã hội học tập; xây dựng “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập”, “Doanh nghiệp học tập” ; mô hình khuyến học trong nhà trường đặc biệt triển khai nghiên cứu chuyên đề “Xây dựng mô hình Công dân học tập  tỉnh Phú Thọ” đã được Hội đồng Khoa học tỉnh xếp loại xuất sắc, cho phép thí điểm thực hiện góp phần vào xây dựng mô hình Công dân học tập Việt Nam.

Từ cơ sở thực tiễn, lý luận, điều tra khảo sát thực trạng phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng tại các vùng, miền có điều kiện kinh tế, xã hội, phong tục tập quán, trình độ dân trí, dân sinh khác nhau cho thấy: Muốn xây dựng được các mô hình học tập theo Quyết định 281/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ thì phải xây dựng được mô hình công dân học tập – hạt nhân quan trọng, cốt lõi để xây dựng các mô hình học tập. Từ cách tiếp cận trên, ngay sau khi bảo vệ xuất sắc đề tài cấp tỉnh “Đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ” Tỉnh Hội đã đề xuất và được UBND tỉnh tiếp tục giao nhiệm vụ triển khai nghiên cứu chuyên đề xây dựng mô hình “Công dân học tập tỉnh Phú Thọ”. Vào thời điểm triển khai nghiên cứu, Phú Thọ là đơn vị đi tiên phong của cả nước, trong khi chưa có bộ tiêu chí khung do Trung ương ban hành. Ở các tỉnh, thành và trong phạm vi cả nước chưa có mô hình “công dân học tập” nào được xây dựng. Nhận thức của một bộ phận cấp ủy, chính quyền, người dân về xây dựng XHHT và HTSĐ chưa đầy đủ cũng là một trong những khó khăn không nhỏ.

Do có sự phối hợp chặt chẽ với Sở Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan có liên quan, được sự tư vấn, giúp đỡ của GS.TS Phạm Tất Dong, căn cứ vào cơ sở lý luận, thực tiễn, điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống hiếu học, đặc trưng văn hóa, phong tục tập quán, dân trí và tham khảo mô hình “công dân học tập” ở các nước trong khu vực, với nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm, trưng cầu ý kiến, phát phiếu điều tra xã hội học tới các đối tượng, thành phần kinh tế, đồng bào các dân tộc trong tỉnh, Hội dự thảo bộ tiêu chí mô hình “Công dân học tập ở Phú Thọ” gồm 3 năng lực, 10 chỉ số đo, thang bảng điểm cụ thể. 

Mô hình “Công dân học tập tỉnh Phú Thọ” trước hết, phải có nội hàm về ý thức học tập thường xuyên, học tập suốt đời, xây dựng được kế hoạch học tập, lấy “tự học làm cốt”, học dưới nhiều hình thức như: học ở trường lớp; học qua sách báo, học trong cộng đồng; học qua các phương tiện thông tin đại chúng, truyền hình, mạng xã hội; thông qua các buổi hội thảo, các lớp bồi dưỡng cập nhật kiến thức; thông qua hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, câu lạc bộ…

 

toan-canh-11-1638341113.jpg
Đại hội lần thứ VI và Lễ Kỷ niệm 25 năm thành lập Hội Khuyến học Việt Nam.

“Công dân học tập tỉnh Phú Thọ” đòi hỏi phải có những phẩm chất, năng lực, nguyên tắc tôn trọng và thực hành các chuẩn mực xã hội như: Lòng yêu nước, yêu thương con người, yêu thương, chăm sóc người thân trong gia đình, dòng họ; có lối sống lành mạnh, trách nhiệm với cộng đồng, có ý thức tuân thủ pháp luật, gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân; là người lao động, có nghề, biết sử dụng tin học, ngoại ngữ, giao tiếp với đồng bào các dân tộc tại địa phương bằng tiếng bản địa; có năng lực tư duy và làm việc sáng tạo, tinh thần đoàn kết, hợp tác và chia sẻ; có ý thức tham gia các phong trào thi đua yêu nước, tôn trọng cộng đồng và thực hiện trách nhiệm với cộng đồng (bình đẳng giới, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, ý thức bảo vệ của công, bảo vệ môi trường….). 

“Công dân học tập” và các mô hình học tập: trong gia đình, dòng họ, cộng đồng đơn vị có mối quan hệ gắn bó, tác động lẫn nhau, hỗ trợ cho nhau. Bởi “công dân học tập” là hạt nhân, cốt lõi để hình thành gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị học tập hướng tới một huyện/tỉnh/thành phố học tập..... và ngược lại chính gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị học tập lại tạo thành trụ đỡ, giúp cho cá nhân có tâm thế mở để học tập, để thích ứng với đòi hỏi của thời đại, với mô hình công dân số toàn cầu. Việc nghiên cứu xây dựng mô hình “Công dân học tập tỉnh Phú Thọ” không những có ý nghĩa sâu sắc đối với việc triển khai xây dựng các mô hình học tập trong gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị, góp phần xây dựng XHHT tại địa phương mà còn làm cơ sở để Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ tham mưu với Trung ương Hội Khuyến học triển khai thí điểm bộ tiêu chí đánh giá mô hình “Công dân học tập Việt Nam”.

Từ kết quả nghiên cứu thực trạng Tỉnh Hội đã đề ra những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, đề xuất với UBND tỉnh cho triển khai thí điểm Bộ tiêu chí mô hình “Công dân học tập Phú Thọ” tại một số cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp: Thành phố Việt Trì và Đảng ủy Khối các Cơ quan tỉnh, Công an tỉnh, Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh là những đơn vị được chọn chỉ đạo thí điểm. Các huyện, thành, thị, đơn vị trực thuộc còn lại chọn từ 2-3 điểm (các cơ quan, đơn vị, trường học, lực lượng vũ trang) để thí điểm. 

Khắc phục những khó khăn về nhận thức, về tính tiên phong đi đầu xây dựng mô hình (mày mò, tuyên truyền, vận động...) phát huy tối đa những thuận lợi về chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước đối với công tác khuyến học; về sự đồng thuận từ các cấp chính quyền và nhân dân, đặc biệt là từ các đối tượng tham gia thí điểm, kế hoạch thí điểm xây dựng mô hình “Công dân học tập tỉnh Phú Thọ” đã được triển khai bài bản (từ hội nghị tập huấn triển khai, quán triệt, đến hướng dẫn cụ thể cách thức tiến hành, hồ sơ đăng ký, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm…), gắn với các tiêu chí thi đua của Đảng, chính quyền, MTTQ, các đoàn thể.... bước đầu đã thu được những kết quả đáng trân trọng. Tại  09 đơn vị do tỉnh chọn thí điểm đã có 2.529 cán bộ chiến sỹ, công chức, viên chức, người lao động đăng ký trở thành “Công dân học tập”. Qua kiểm tra, đánh giá 100% số người đăng ký đạt tiêu chí đề ra. Các huyện, thị, đơn vị trực thuộc trong tỉnh chỉ đạo thí điểm ở 31 cơ quan, đơn vị với 3.501 người tham gia đăng ký thí điểm.

Sau thí điểm, trong hai năm 2019 và 2020, 13/13 huyện, thành thị và các đơn vị trực thuộc Hội Khuyến học tỉnh đã triển khai xây dựng “Công dân học tập” với 75.799 người đăng ký. Kết quả kiểm tra đánh giá cho thấy, 98,7% số người đăng ký đã đạt các tiêu chí. Đó là thuận lợi cơ bản để Phú Thọ triển khai thực hiện thí điểm mô hình “Công dân học tập” của TW Hội Khuyến học Việt Nam ở 100% huyện, thị, thành và các đơn vị trực thuộc, 72/225 xã, phường, thị trấn, 382 cơ quan đơn vị, 133 khu dân cư, 3.462 gia đình và 33.848 công dân đăng ký tham gia, tỷ lệ ước đạt danh hiệu “Công dân học tập” từ 80 - 85%. 

Từ kết quả nghiên cứu, Hội tham mưu với cấp ủy, chính quyền ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, có cơ chế chính sách tạo điều kiện cho các cấp Hội Khuyến học hoạt động có hiệu quả (Tỉnh ủy ban hành 08 kết luận, thông báo liên quan đến lãnh đạo công tác KHKT, học tập suốt đời, xây dựng XHHT; Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành 14 kế hoạch, hướng dẫn, quyết định về tổ chức thực hiện Quyết định 89/QĐ-TTg và Quyết định 281/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ), đồng thời tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thu hút cả hệ thống chính trị, các tầng lớp nhân dân tham gia khuyến học, khuyến tài, xây dựng XHHT. 

Trong 5 năm gần đây, đã có 21 chương trình phối hợp giữa Hội Khuyến học với MTTQ, các sở, ngành, đoàn thể, các tổ chức và cơ quan tuyên truyền về “Đẩy mạnh công tác Khuyến học khuyến tài, xây dựng XHHT và học tập suốt đời“ được ký kết. Công tác tập huấn nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm, kiểm tra việc xây dựng mô hình học tập được tổ chức thực hiện kỹ lưỡng. Phát huy tác dụng của công nghệ thông tin để tuyên truyền về công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập, đặc biệt là việc định hướng dư luận một cách kịp thời trước những vấn đề mới nảy sinh do tác động của cách mạng công nghiệp 4.0, để người dân có nhận thức đúng, tiếp cận tích cực và nỗ lực học tập để thích ứng nhanh và đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Tổ chức hội và hội viên tăng lên nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng. Tỷ lệ hội viên khuyến học Phú Thọ hiện đạt 31,69% dân số. Việc xây dựng các mô hình học tập trong gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị, xây dựng mô hình “Công dân học tập” gắn với phong trào thi đua khuyến học, khuyến tài, các cuộc vận động “Xây dựng gia đình, cơ quan, đơn vị văn hóa”, “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”.v.v. được triển khai cả bề rộng lẫn chiều sâu. Hoạt động hỗ trợ giáo dục được đẩy mạnh. Nhiều xã, phường, thị trấn, chi hội khu dân cư... đã thành lập quỹ/học bổng Khuyến học với số dư hàng chục tỷ đồng. Mỗi năm trung bình có từ 4-5 tỷ đồng do các nhà hảo tâm và và sự chung tay, góp sức của toàn xã hội quan tâm đến “sự học” thông qua các mô hình “Tiếng kẻng, tiếng trống khuyến học”, “Cây bưởi khuyến học”, “Giờ vàng khuyến học”, “Tiết kiệm nuôi lợn nhựa khuyến học”, tặng học bổng 1+n, n+1, chắp cánh ước mơ; tết cho học sinh nghèo, góp phần phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trên địa bàn tỉnh.... 

Quá trình triển khai nghiên cứu đề tài khoa học để thực hiện được “từ lý luận đến thực tiễn” Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ nhận thấy:

Phải có đội ngũ cán bộ khuyến học có tâm, có tầm, có lý luận, có năng lực chỉ đạo thực tiễn, có sự phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia, nhà khoa học, các ban, ngành thuộc lĩnh vực nghiên cứu và có sự quan tâm lãnh, chỉ đạo tạo điều kiện của cấp ủy, chính quyền;
Phải đề xuất được những căn cứ, cơ sở lý luận, thực tiễn sát với điều kiện thực tế và đề ra những nhiệm vụ, giải pháp thực hiện mang tính khả thi, đồng bộ, tính thuyết phục cao;
Quá trình áp dụng đề tài nghiên cứu khoa học vào thực tiễn phải làm tốt công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị về chủ trương, đường lối mang tầm chiến lược của Đảng và nhà nước đối với khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời trong thời kỳ hội nhập và đổi mới; 
Phải có kinh phí để nghiên cứu, triển khai thực hiện, áp dụng đề tài vào thực tiễn...
Thực tế cho thấy vấn đề nghiên cứu khoa học đối với các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp nói chung, Hội Khuyến học nói riêng gặp rất nhiều khó khăn. Để được Hội đồng khoa học tỉnh chấp nhận, cho phép triển khai nghiên cứu các đề tài liên quan đến xây dựng XHHT, HTSĐ trong khi có rất nhiều đề tài mang tính ứng dụng, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh cần được quan tâm.... Song với sự tâm huyết, trách nhiệm của cán bộ, hội viên Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ, các đề tài do Hội chủ trì nghiên cứu đã được Hội đồng khoa học cấp tỉnh và cơ sở đánh giá cao, được áp dụng vào thực tiễn, đem lại hiệu quả rõ rệt trong đẩy mạnh phong trào HTSĐ, xây dựng XHHT, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, góp phần xây dựng tổ chức hội vững mạnh.

Để thực hiện tốt hơn công tác nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng xây dựng các mô hình học tập, nâng cao vị thế của sự học phục vụ sự nghiệp khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập của quê hương, đất nước, Hội Khuyến học tỉnh Phú Thọ đề nghị TW Hội Khuyến học Việt Nam: 

- Phối hợp với Bộ GD&ĐT, các bộ, ngành có liên quan tham mưu với Chính phủ ban hành hệ thống văn bản đồng bộ về cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho hoạt động khuyến học, cho phong trào học tập suốt đời theo tấm gương tự học của Hồ Chí Minh (đặc biệt phải đồng bộ trong tiêu chí công nhận các mô hình học tập, nhất là cấp xã, phường, huyện học tập).

- Phối hợp với Ban Tuyên giáo, Ban Dân vận Trung ương, các Bộ, ngành có liên quan tham mưu với Ban Bí thư, Chính phủ tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá kết quả triển khai Kết luận 49-KL/TW của Ban Bí thư, Quyết định 489/QĐ-TTg, Chỉ thị 14/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ tránh tình trạng văn bản không đi vào cuộc sống.....

- Quá trình nghiên cứu đề tài khoa học, chuyên đề được Chính phủ giao cho TW Hội nên có những đề tài nhánh phối hợp với Hội Khuyến học các tỉnh tránh tình trạng yêu cầu các địa phương thực hiện việc điều tra khảo sát, cung cấp số liệu, tổng hợp đánh giá thực trạng.... nhưng không được phân kinh phí thực hiện./.

Minh Hà