Người Việt và văn hóa uống trà xưa - nay

Nguyễn Minh

Người Việt ta có văn hóa và truyền thống uống trà từ bao đời nay. Trải qua thời gian dài, văn hóa uống trà vẫn giữ được nét truyền thống, hòa quyện với nét hiện đại, làm nên một nền văn hóa trà đạo phong phú và đậm đà bản sắc dân tộc.

Trước đây, trà là thức uống chỉ dùng trong tầng lớp danh gia vọng tộc, cao sang quyền quý. Người mời trà phải có tác phong cung kính bề trên, tỏ ra kính trọng và lịch lãm. Đôi khi, cung cách mời trà cũng trở thành thước đo để đánh giá người mời trà có phẩm cách và học thức như thế nào.

Thưởng thức trà Việt xưa, người uống thường đưa nhẹ nhàng chén trà lên mũi thưởng thức hương trà, sau đó sẽ từ từ nhấp từng ngụm và cảm nhận vị ngon của trà.

Trà ngon hay chưa ngon chính là cách  mà người được mời đánh giá sự chân thành, tình cảm của người pha, người mời.

Ly trà từ xa xưa đã góp mặt trong mọi hoạt động của con người trong xã hội. Những hàng quán, trong gia đình, nơi cưới hỏi, cỗ kỵ… chỗ nào cũng có ly trà để mở đầu cho câu chuyện.

Trà có thể được uống một mình, gọi là nhất ẩm, là lúc người ta nhâm nhi chiêm nghiệm, hoặc ngâm thơ sáng tác. Trà được uống cùng lúc hai người thì gọi là song ẩm.

Như các nhà nho xưa, ngồi đàm đạo, nói chuyện cầm kỳ thi họa và tận hưởng những thú vui tao nhã trên đời. Chính bởi vậy mà đôi khi, tách trà khiến người xưa gợi nhớ cố nhân, những người bạn tâm giao, tri âm tri kỷ, về những mối lương duyên gặp gỡ rồi về sau cách biệt trùng trùng.

 

VĂN HÓA UỐNG TRÀ XƯA VÀ NAY



Văn hóa uống trà xưa và nay của người Việt - TAN CUONG GREEN TEA

 

Người Việt uống trà rất cởi mở. Hầu như không theo một chuẩn mực, quy định nào. Điều này thể hiện trong văn hóa pha trà, cách ứng xử của người pha trà, đầy tính thông minh, sáng tạo. Tuy nhiên, người Việt vẫn có một cách thức chung trong việc pha và thưởng trà:

– Ấm chuyên trà: dùng loại ấm Bát Tràng cao cấp hoặc ấm đất Nghi Hưng được người xưa xếp hạng: thứ nhất Thế Đức gan gà, thứ nhì Lưu Bội, thứ ba Mạnh Thần. Dựa vào số lượng người uống trà mà chọn ấm độc ẩm (một người uống), song ẩm (hai người uống), quần ẩm (ba hay bốn người uống).

– Khay trà: hình chữ nhật hay hình vuông làm bằng gỗ quý chạm khắc hoa văn, cẩn xà cừ. Loại đặc biệt làm bằng tre già, ngà voi ,đồi mồi. Kiểu cách khác nhau, loại chân quỳ dạ cá hoặc chân thấp thành lựu, bàn toán tùy theo sở thích.

– Kỷ trà: là một cái bàn nhỏ, chân cao, kiểu cách thanh nhã để bày ấm, chén, khay. Người thưởng trà ngồi ghế tựa quanh bàn. Nếu kỷ trà chân thấp thì đặt trên sập hoặc ván ngựa để bày đồ thưởng trà.

– Hỏa lò, siêu đun nước: có nhiều kiểu dáng làm bằng đồng hoặc bằng đất trong nước hay nhập từ Trung Quốc về. Kiểu siêu có tay cầm thường gọi là ấm cò bay.

– Nước pha trà: tốt nhất là dùng nước suối, nước sông thượng nguồn, xa cách vùng dân cư đông đúc, mộ địa. Kế đến là nước giếng đá ở đồi, núi cao.

Ngày xưa, ở chốn cung đình, các ông vua bà chúa xưa thưởng trà rất cầu kỳ và công phu, trà được ủ từ hôm trước, nước pha trà được hứng từ những giọt sương trên búp sen vào sớm hôm sau. Khi pha xong, trà được rót ra tách sứ long phụng, dâng bằng hai tay một cách cung kính lên “ơn trên”.

Thưởng trà, đọc sách thuộc 10 điều tao nhã giúp nhìn thấu cuộc đời

Ở chốn Thiền môn, trà được xem như vật phẩm tĩnh toạ, nên có câu: “trà vị, Thiền vị, thị nhất vị”, nghĩa là trà và Thiền là một. Cách uống trà của Thiền môn thể hiện rõ nét những triết lý tu học qua bốn chữ: Hòa (sự hòa hợp của thiên nhiên và con người), Kính (kính trọng sự tồn tại của vạn vật), Thanh (sự thanh khiết của vật chất và tinh thần), Tịnh (sự bình an của tâm hồn).

Nghệ thuật pha trà trên thế giới

Ở nơi dân dã, không một ngôi làng Việt Nam nào thiếu quán cóc dưới gốc đa, với một ấm trà, vài chiếc ghế, một ống điếu thuốc lào, người uống trà có thể nhấm nháp thêm kẹo lạc, kẹo vừng, bánh đậu xanh...

Ngày nay, người sành trà Việt giờ không chỉ uống trà tại gia mà còn tìm đến các quán trà và những nhà hàng chay để thưởng thức vị trà tinh túy.

Cách pha trà, văn hóa thưởng trà xưa và nay • Trà shan tuyết cổ thụ Hà Giang

Nước ta có rất nhiều vùng trà, loại trà. Trà nguyên thủy là loại trà mộc không ướp hương, nhiều người sành trà cho rằng như vậy mới cảm nhận được hương vị nguyên sơ. Trà thanh hương được ướp với nhiều nguyên liệu khác nhau như trà sen, trà nhài, trà sói…, thường được dùng để tiếp đãi khách quý. Người Bắc thích hàn huyên bên ấm trà nghi ngút khói, người Nam lại thích thú với ly trà đá mát lạnh để vơi đi mệt nhọc. Tùy khẩu vị và vùng miền, mỗi người lại chọn cho mình một cách thưởng trà khác nhau.